Muayenede ailelerden en sık duyduğumuz cümlelerden biri şu: “Hiç ağrısı yoktu, çürük olduğunu fark etmedik.” Haklılar, çünkü çocuklarda diş çürüğü çoğu zaman sessiz başlar. Ağrı ortaya çıktığında çürük genellikle dişin derin katmanlarına ulaşmış olur. Bu yazıda çürüğün nasıl oluştuğunu, evde nelere bakabileceğinizi ve tedavinin hangi durumda nasıl planlandığını anlatıyoruz.
Diş çürüğü nasıl oluşur?
Ağızda her zaman bakteri bulunur. Bu bakteriler dişlerin üzerinde kalan şeker ve nişastayla beslenir ve diş yüzeyinde plak adını verdiğimiz yapışkan bir tabaka oluşturur. Plaktaki bakteriler asit üretir. Bu asit, dişin en dış katmanı olan mineden mineral kaybına yol açar.
İlk aşamada dişte tebeşir beyazı, mat bir leke görülür. Bu dönemde çürük hâlâ geri döndürülebilir. Mineral kaybı sürerse mine çöker ve küçük bir oyuk açılır. Çürük minenin altındaki dentine geçtiğinde diş soğuğa ve tatlıya hassaslaşır. Sinir ve damarların bulunduğu pulpaya ulaştığında ise ağrı, şişlik ve apse gibi sorunlar başlar.
Süt dişlerinin minesi kalıcı dişlere göre daha incedir. Bu yüzden çocuklarda çürük, yetişkinlere göre çok daha hızlı ilerleyebilir.
Hangi belirtilere dikkat etmelisiniz?
Çocuğunuzun dişlerini haftada bir, iyi bir ışık altında kontrol etmenizi öneriyoruz. Özellikle şunlara bakın:
• Üst ön dişlerin diş etine yakın kısmında beyaz ya da kahverengi çizgi şeklinde lekeler
• Azı dişlerinin çiğneme yüzeyinde koyu renkli oluklar veya delikler
• Soğuk su içerken ya da tatlı yerken yüzünü buruşturması
• Yemeği hep aynı taraftan çiğnemesi
• Diş etinde sivilceye benzeyen küçük bir kabarıklık
Son madde önemlidir. Diş etindeki bu kabarıklık çoğu zaman dişin içindeki enfeksiyonun dışarıya açıldığını gösterir ve ağrı olmasa bile vakit kaybetmeden muayene gerektirir.
Çürük riskini artıran alışkanlıklar
Çürük için tek başına “çok şeker yemek” yeterli bir açıklama değildir. Asıl belirleyici olan şekerin ne sıklıkla ağza girdiğidir. Gün boyu küçük atıştırmalıklar, elinde sürekli dolaşan meyve suyu kutusu ya da ballı emzik, dişleri saatlerce asit altında bırakır.
Bunun dışında şu durumlar riski artırır:
• Biberonla veya emzirerek uykuya dalmak
• Florlu macun kullanmamak ya da akşam fırçalamasını atlamak
• Azı dişlerinin derin oluklu olması
• Şekerli şurupların uzun süre kullanılması
• Mine yapısını zayıflatan durumlar (örneğin tebeşir diş, yani MIH)
Süt dişi nasıl olsa düşecek, tedavi şart mı?
Bu soruyu neredeyse her gün duyuyoruz. Cevabımız net: evet, tedavi şart. Süt dişleri çocuğunuzun çiğnemesini, konuşmasını ve beslenmesini sağlar. Aynı zamanda alttan gelen kalıcı dişe yer tutar. Arka süt azı dişlerinin bir kısmı 11-12 yaşına kadar ağızda kalır.
Tedavi edilmeyen bir çürük ağrı ve uykusuz gecelere, iştahsızlığa, yüzde şişliğe neden olabilir. Süt dişinin kökündeki enfeksiyon, altında gelişmekte olan kalıcı dişin minesine de zarar verebilir.
Tedavi nasıl planlanır?
- Tedavi, çürüğün ne kadar derin olduğuna ve çocuğunuzun yaşına göre belirlenir:
- Başlangıç çürükleri: Mine henüz çökmediyse flor uygulaması ve evdeki bakımın düzenlenmesiyle çürük durdurulabilir.
- Mineyi aşmış çürükler: Çürük temizlenir ve diş renginde dolgu yapılır.
- Sinire ulaşmış çürükler: Süt dişi kanal tedavisi uygulanır, ardından diş çoğu zaman bir çocuk kronu ile korunur.
- Çok sayıda çürük veya yoğun korku: Tedavi sedasyon ya da genel anestezi altında tek seansta tamamlanabilir.
Çürüğü önlemek için evde yapabilecekleriniz
- Dişleri günde iki kez, biri mutlaka yatmadan önce olmak üzere florlu macunla fırçalayın.
- Fırçaladıktan sonra ağzı suyla çalkalatmayın; çocuğunuz fazla macunu tükürsün yeter.
- Tatlıları ana öğünlerle birlikte verin, ara öğünlerde su tercih edin.
- 6 yaş azı dişleri çıktığında fissür örtücü yaptırın.
- Her 6 ayda bir kontrole gelin.
Sıkça Sorulan Sorular
Çürük bulaşıcı mıdır?
Çürüğe neden olan bakteriler, kaşık paylaşımı ya da emziği ebeveynin ağzına alıp bebeğe vermesiyle bebeğe geçebilir. Bu yüzden bebeğin kaşığını ve emziğini kendi ağzınıza almamanızı öneriyoruz.
Dişteki her siyah leke çürük müdür?
Hayır. Demir içeren şuruplar ya da bazı içecekler dişte dış renklenme yapabilir. Bu lekeler temizlikle çıkar. Ayırt etmenin tek yolu muayenedir.
Çocuğum kaç yaşında ilk kontrole gelmeli?
İlk diş çıktığında ya da en geç 1 yaşında. Erken muayene, çürüğü başlamadan önlemenin en kolay yoludur.
Çocuğunuzun dişlerinde leke, delik ya da hassasiyet fark ettiyseniz randevu talep formundan bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar: Mayo Clinic, AAPD, NHS Healthier Together.
Metin Yazarı: Pedodonti Uzmanı Dr. Dt. Banu Kürkçü