Çocuklarda Diş Travması ve Acil Durumlar: İlk Dakikalarda Ne Yapmalısınız?

Oyun parkında bir kaydırak, evde koltuktan bir düşüş, okul bahçesinde bir çarpışma… Çocuklarda diş yaralanmaları çoğu zaman bir anda ve hiç beklenmedik bir yerde olur. Uluslararası Diş Travmatolojisi Derneği’nin (IADT) verilerine göre okul çağındaki her 4 çocuktan biri bir diş travması yaşıyor. Bu yaralanmaların sonucunu belirleyen en önemli şey ise çoğu zaman olay yerinde, ilk dakikalarda yapılanlar.

Bu yazıyı bir acil durum rehberi olarak hazırladık. Okuyup kaydetmenizi, çocuğunuzun bakıcısı ve antrenörüyle de paylaşmanızı öneriyoruz.

Önce çocuğunuzun genel durumuna bakın

Dişe bakmadan önce şunları kontrol edin. Aşağıdakilerden biri varsa diş hekimine değil, doğrudan hastane acil servisine gidin veya 112’yi arayın:

    • Kısa süreli de olsa bilinç kaybı
    • Kusma, uyuklama, baş dönmesi ya da tuhaf davranışlar
    • Nefes almada zorluk
    • Durmayan kanama
    • Çenede belirgin şekil bozukluğu ya da ağzını açıp kapatamama

Bu belirtiler kafa travmasına işaret edebilir ve önceliklidir. Diş tedavisi genel durum değerlendirildikten sonra yapılır.

Süt dişi mi, kalıcı diş mi?

Yapılacaklar, yaralanan dişin süt dişi mi yoksa kalıcı diş mi olduğuna göre değişir. Kabaca:

    • 6 yaşından küçük çocuklarda ön dişler süt dişidir.
    • 6-8 yaş arasında ön dişler değişmeye başlar. Yeni çıkan kalıcı dişler süt dişlerinden belirgin şekilde büyüktür ve kenarları tırtıklıdır.
    • 8 yaşından sonra ön dişlerin çoğu kalıcıdır.

Emin değilseniz dişi kalıcı diş gibi kabul edin ve bizi arayın.

Kalıcı diş tamamen yerinden çıktıysa

Bu, diş hekimliğindeki gerçek acillerden biridir. Dişin kurtarılma şansı, kök yüzeyindeki canlı hücrelerin ne kadar süre kurumadan kaldığına bağlıdır. Adım adım:

  1. Sakin olun ve dişi bulun.
  2. Dişi yalnızca beyaz taç kısmından tutun. Kök kısmına kesinlikle dokunmayın.
  3. Kirlendiyse soğuk suyun altında en fazla 10 saniye durulayın. Ovalamayın, sabunla yıkamayın, kurulamayın.
  4. Mümkünse dişi hemen yerine yerleştirin. Çocuğunuzdan temiz bir mendil ya da gazlı bezi ısırarak dişi yerinde tutmasını isteyin.
  5. Yerleştiremiyorsanız dişi kurumadan saklayın. En iyi seçenek soğuk süttür. Süt yoksa serum fizyolojik ya da çocuğunuzun tükürüğü içeren temiz bir kap kullanılabilir. Dişi musluk suyunda saklamayın ve peçeteye sararak kuru taşımayın.
  6. Vakit kaybetmeden diş hekimine gelin. En iyi sonuç, diş ilk 15 dakika içinde yerine konduysa alınır. Diş 60 dakikadan uzun süre kuru kalırsa uzun vadeli başarı şansı belirgin biçimde azalır.

Kliniğe geldiğinizde dişi yerine sabitleyen ince bir splint (geçici tel) uygular, röntgenle kontrol eder ve takip planını oluştururuz. Toprakla temas varsa çocuğunuzun tetanoz aşı durumunu çocuk doktorunuzla birlikte kontrol etmeniz gerekir.

Süt dişi yerinden çıktıysa

Süt dişleri yerine takılmaz. Bunun nedeni, süt dişinin kökünün hemen altında gelişen kalıcı dişe zarar verme riskidir. Yine de çocuğunuzu aynı gün muayeneye getirmenizi öneriyoruz. Dişin tamamen çıktığından, kök parçası kalmadığından ve alttaki kalıcı dişin etkilenmediğinden emin olmamız gerekir. Dişi bulduysanız yanınızda getirin. Diş zamanından çok önce kaybedildiyse ileride yer tutucu gerekip gerekmediğini birlikte değerlendiririz.

Diş kırıldı ya da parça koptuysa

Diş kırıkları en sık gördüğümüz travmalardır ve özellikle kalıcı ön dişlerde sık olur.

  • Kopan parçayı bulun. Süt ya da serum fizyolojik içinde saklayın. Bu parça çoğu zaman dişe geri yapıştırılabilir ve en doğal görünümü sağlar.
  • Ağzı ılık suyla nazikçe çalkalayın, yanak üzerine soğuk kompres uygulayın.
  • Kırık yerinde pembe ya da kırmızı bir nokta veya kanama görüyorsanız dişin sinir dokusu açığa çıkmış olabilir. Bu durumda aynı gün mutlaka gelin; erken tedaviyle sinir çoğu zaman korunabilir.
  • Küçük bir kenar kırığında ağrı ve hassasiyet yoksa 1-2 gün içinde randevu almak yeterlidir. Yine de muayeneyi ertelemeyin; dışından küçük görünen bir kırık, diş eti altında ya da kökte devam ediyor olabilir.

Gelişimini tamamlamamış kalıcı dişlerde amacımız, kökün büyümeye devam edebilmesi için dişin canlı dokusunu her ne pahasına olursa olsun korumaktır. Gerektiğinde rejeneratif tedaviler bu aşamada devreye girer.

Diş sallanıyor, yer değiştirdi ya da içeri gömüldüyse

Süt dişlerinde en sık görülen yaralanmalar dişin yer değiştirdiği yaralanmalardır. Diş sallanabilir, öne ya da arkaya yatabilir, uzamış gibi görünebilir ya da diş etinin içine gömülebilir.

  • Dişi kendiniz yerine itmeye çalışmayın.
  • Aynı gün muayeneye gelin. Röntgenle dişin ve alttaki kalıcı dişin durumunu değerlendiririz.
  • İçeri gömülen süt dişleri, alttaki dişe zarar vermiyorsa çoğu zaman birkaç hafta ile birkaç ay içinde kendiliğinden geri çıkar. Bu süreçte düzenli takip gerekir.
  • Kalıcı dişlerde yer değiştirme varsa diş genellikle yerine alınır ve bir süre splintle sabitlenir.

Dudak, dil ve yanak yaralanmaları

Ağız içi çok kanlanan bir bölge olduğu için küçük bir kesik bile korkutucu görünebilir. Temiz bir gazlı bez ya da havluyla 10 dakika boyunca kesintisiz bastırın. Soğuk kompres şişliği azaltır. Kanama 10-15 dakikada durmuyorsa, kesik derin ya da genişse, dudak sınırını aşıyorsa veya içinde diş parçası olabileceğinden şüpheleniyorsanız acil servise ya da bize başvurun.

Travmadan sonraki günlerde evde bakım

  1. Yumuşak beslenme: İlk 7-10 gün yoğurt, çorba, püre gibi yumuşak yiyecekler verin. Sert ve ısırarak yenen yiyeceklerden kaçının.
  2. Temizlik: Yaralanan bölgeyi her yemekten sonra yumuşak bir fırçayla nazikçe fırçalayın. Temiz tutulan bölge daha hızlı iyileşir. Gerektiğinde önereceğimiz alkolsüz bir ağız gargarasını küçük çocuklarda pamuklu çubukla uygulayabilirsiniz.
  3. Emzik ve parmak emme: Mümkünse birkaç gün sınırlayın.
  4. Spor: Kontrol randevusuna kadar temas sporlarına ara verin.

Takip neden bu kadar önemli?

Travma geçirmiş bir diş, ilk günlerde sağlıklı görünse bile haftalar ya da aylar sonra sorun çıkarabilir. Bu yüzden yaralanmadan sonra belirli aralıklarla, genellikle birkaç hafta, birkaç ay ve bir yıl sonra kontrol randevuları planlıyoruz. Süt dişi travmalarında takip, alttaki kalıcı diş ağza çıkana kadar sürebilir.

Kontrol randevusunu beklemeden bize ulaşmanız gereken belirtiler:

    • Dişin gri, kahverengi ya da siyaha dönmesi
    • Diş etinde şişlik ya da sivilceye benzer bir kabarıklık
    • Ağrı, ısıya karşı hassasiyet ya da ateş
    • Dişin yeniden sallanmaya başlaması

Daha fazla bilgi için çocuklarda diş ağrısı ve nedenleri ve süt dişlerinde renk değişikliği yazılarımıza göz atabilirsiniz.

Diş travmalarını önlemek mümkün mü?

Tüm kazaları önlemek mümkün değil ama riski belirgin biçimde azaltabilirsiniz:

  • Temas sporlarında ve paten, kaykay, bisiklet gibi aktivitelerde ağız koruyucu ve kask kullanın.
  • Evde merdiven başlarına kapı takın, keskin mobilya köşelerini koruyun.
  • Arabada çocuğunuzu her zaman yaşına uygun oto koltuğunda taşıyın.
  • Üst ön dişleri belirgin şekilde önde olan çocuklar darbelere daha açıktır; önleyici ortodontik tedavi bu riski azaltabilir.

Sıkça sorulan sorular

Dişi yerinden çıkan çocuğu hastane acile mi, diş hekimine mi götürmeliyim?

Bilinç kaybı, kusma, durmayan kanama ya da çene yaralanması varsa önce hastane acil servisine gidin. Bunlar yoksa doğrudan bir çocuk diş hekimine başvurmak en hızlı çözümdür.

Darbe aldı ama dişinde bir şey göremiyorum. Yine de getirmeli miyim?

Evet. Bazı yaralanmalar, özellikle kök kırıkları ve alttaki kalıcı dişe yansıyan hasarlar, yalnızca röntgenle görülebilir.

Yerinden çıkan kalıcı diş her zaman kurtarılabilir mi?

Her zaman değil, ancak diş ilk dakikalarda yerine konur ya da sütte saklanırsa şans çok artar. Bu yüzden ilk yardım adımlarını bilmek hayati önem taşır.

Kanayan diş etine buz koyabilir miyim?

Buzu doğrudan diş etine değil, bir beze sararak yanağın dışından uygulayın.

Çocuğunuz bir diş travması yaşadıysa vakit kaybetmeden bizi arayın ya da randevu talep formundan ulaşın. Acil durumlarda size aynı gün içinde yardımcı olmaya çalışıyoruz.

Kaynaklar: IADT Travma Kılavuzları Giriş Bölümü (AAPD), IADT Süt Dişi Travmaları Kılavuzu (AAPD), Cincinnati Children’s, AAPD My Children’s Teeth.

Metin Yazarı: Pedodonti Uzmanı Dr. Dt. Banu Kürkçü

About Dr. Dt. Banu Kürkçü

1997 yılında TED Ankara Koleji’nden mezun olduktan sonra Gazi Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi’ne girdim ve 2003 yılında Diş Hekimi oldum.

2004 yılında Ankara Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Pedodonti Anabilim Dalı’nda doktora eğitimine başladım ve 2010 yılında Pedodonti’de Bilim Doktoru ünvanını alarak eğitimimi tamamladım.

2004-2015 yılları arasında Ankara’da, 2015 yılından sonra da İstanbul’da Pedodonti Uzmanı (Çocuk Diş Hekimi) olarak görev yaptım.

2019 yılı sonunda bir grup idealist uzman diş hekiminin aynı çatı altında birleştiği Ataşehir Dental Care Diş Klinikleri’nin (ADC Ataşehir) kurucu ortağı olarak kaliteli ve eğlenceli çocuk diş hekimliği arzusundan doğan “Kids ADC” markasını ve Ataşehir’deki Çocuk Diş Kliniğimi kurdum.

Yorum Yapın